Szumy uszne to subiektywne wrażenie słyszenia dźwięków bez obecności bodźca zewnętrznego, określane medycznie jako tinnitus. Mogą przyjmować formę piszczenia, dzwonienia lub szumu i mieć charakter przejściowy albo przewlekły. Objaw ten często towarzyszy uszkodzeniu słuchu, ale może też wynikać z chorób ogólnoustrojowych lub zaburzeń neurologicznych.
- Najczęściej są związane z uszkodzeniem słuchu i ekspozycją na hałas
- Mogą towarzyszyć niedosłuchowi i starzeniu się narządu słuchu
- Jednostronne objawy wymagają pogłębionej diagnostyki obrazowej
- Stres i czynniki naczyniowe mogą nasilać dolegliwości
- Leczenie obejmuje terapię dźwiękiem oraz terapię poznawczo-behawioralną
Zobacz też: Bóle głowy po przebudzeniu – przyczyny neurologiczne, laryngologiczne i ogólnoustrojowe
Czy uszkodzenie słuchu i hałas są główną przyczyną szumów usznych?
Uszkodzenie słuchu jest najczęstszą przyczyną szumów usznych, szczególnie gdy wynika z przewlekłej ekspozycji na hałas. Uraz akustyczny prowadzi do uszkodzenia komórek rzęsatych w uchu wewnętrznym, co powoduje nieprawidłową aktywność wzdłuż drogi słuchowej.
W badaniach epidemiologicznych wykazano, że tinnitus często współwystępuje z niedosłuchem, zwłaszcza u osób narażonych zawodowo na hałas. Również starzenie się narządu słuchu sprzyja degeneracji struktur odpowiedzialnych za odbiór dźwięku.
W takich przypadkach szumy mają charakter subiektywny, czyli są odczuwane wyłącznie przez pacjenta i nie wynikają z rzeczywistego źródła dźwięku.
Czy infekcje ucha, choroba Meniere’a i woskowina mogą powodować tinnitus?
Infekcja ucha, choroba Meniere’a oraz nagromadzenie woskowiny w przewodzie słuchowym mogą wywoływać przejściowe lub nawracające szumy uszne. W stanach zapalnych dochodzi do obrzęku i zaburzeń przewodzenia dźwięku.
Choroba Meniere’a charakteryzuje się triadą objawów obejmującą zawroty głowy, niedosłuch oraz szumy uszne, które wynikają z zaburzeń gospodarki płynów w uchu wewnętrznym. Objawy mają zwykle charakter napadowy.
Zalegająca woskowina może mechanicznie blokować przewód słuchowy i powodować uczucie pełności oraz przejściowe dolegliwości akustyczne. Usunięcie czopa często prowadzi do ustąpienia objawów.

Czy czynniki naczyniowe i zmiany w kręgosłupie szyjnym wpływają na powstawanie szumów?
Nadciśnienie tętnicze i miażdżyca mogą wpływać na układ krążenia w obrębie naczyń zaopatrujących narząd słuchu, co prowadzi do powstawania szumów usznych. W niektórych przypadkach mają one charakter obiektywny i są związane z turbulentnym przepływem krwi.
Zmiany w kręgosłupie szyjnym mogą pośrednio oddziaływać na struktury naczyniowe i nerwowe, nasilając dolegliwości. Mechanizm ten jest złożony i obejmuje zarówno czynniki mechaniczne, jak i zaburzenia regulacji napięcia mięśniowego.
Jednostronne objawy, zwłaszcza o nagłym początku, wymagają wykluczenia poważnych przyczyn, takich jak nerwiak nerwu słuchowego, co wymaga wykonania rezonansu magnetycznego.
Jakie znaczenie ma działanie ototoksyczne leków i używek?
Działanie ototoksyczne niektórych leków może prowadzić do uszkodzenia struktur ucha wewnętrznego i wywoływać tinnitus. Do substancji o takim potencjale należy między innymi aspiryna stosowana w wysokich dawkach.
Negatywny wpływ mogą mieć również:
- Kofeina nasilająca pobudliwość układu nerwowego
- Alkohol zaburzający regulację naczyniową
- Nikotyna wpływająca na przepływ krwi w obrębie ucha wewnętrznego
Ograniczenie tych czynników bywa elementem postępowania wspomagającego.
Jak wygląda diagnostyka szumów usznych?
Diagnostyka rozpoczyna się od wywiadu i badania przeprowadzanego przez laryngologa. Podstawowym badaniem jest audiometria tonalna, która ocenia próg słyszenia w różnych częstotliwościach.
Tympanometria pozwala ocenić funkcję ucha środkowego, natomiast rezonans magnetyczny jest wskazany w przypadku jednostronnych objawów lub podejrzenia zmian w obrębie nerwu słuchowego.
Wyróżnia się szumy subiektywne oraz szumy obiektywne, które mogą być słyszalne również przez badającego.
Jakie metody leczenia są skuteczne w terapii tinnitus?
Leczenie zależy od przyczyny, jednak w wielu przypadkach ma charakter objawowy. Terapia dźwiękiem polega na stosowaniu urządzeń generujących dźwięk tła w celu maskowania hałasu odczuwanego przez pacjenta.
W tym celu wykorzystuje się:
- Aparat słuchowy poprawiający percepcję dźwięków zewnętrznych
- Generator szumu stosowany w maskowaniu hałasu
- Terapia poznawczo-behawioralna redukująca reakcję emocjonalną na objaw
W przypadkach związanych z napięciem mięśniowym pomocna bywa fizjoterapia. Badania kliniczne potwierdzają, że połączenie terapii dźwiękiem i wsparcia psychologicznego zwiększa skuteczność leczenia.

Sekcja pytań i odpowiedzi
Czy szumy uszne zawsze oznaczają uszkodzenie słuchu?
Nie, choć często są z nim związane. Mogą wynikać także z problemów naczyniowych, zapalnych lub napięcia mięśniowego.
Kiedy należy wykonać rezonans magnetyczny?
W przypadku jednostronnych objawów, asymetrii słuchu lub podejrzenia zmian w obrębie nerwu słuchowego.
Czy kofeina nasila szumy uszne?
U części pacjentów może zwiększać odczuwanie objawów, dlatego zaleca się obserwację reakcji organizmu.
Czy tinnitus można całkowicie wyleczyć?
W niektórych przypadkach tak, zwłaszcza gdy przyczyna jest odwracalna. W przewlekłych postaciach celem terapii jest zmniejszenie nasilenia objawów i poprawa jakości życia.
Źródła
- Baguley D., McFerran D., Hall D., Tinnitus, The Lancet, 2013.
- Cima RFF i wsp., Cognitive behavioral therapy for tinnitus, The Lancet, 2012.
- WHO, World Report on Hearing, 2021.
- Shore SE., Roberts LE., Langguth B., Maladaptive plasticity in tinnitus, Nature Reviews Neurology, 2016.
- American Academy of Otolaryngology–Head and Neck Surgery, Clinical Practice Guideline: Tinnitus, 2014.
